Að velja réttan handsjónauka getur skipt sköpum á veiðum. Góður sjónauki sýnir þér ekki bara bráðina úr fjarlægð, heldur ræður hann líka úrslitum um hvort þú greinir dýrið í hálfdimmu í ljósaskiptunum.
En þegar þú skoðar úrvalið rekst þú fljótt á tölur eins og 8x42, 10x42 eða 10x50. Hvað þýða þessar tölur eiginlega, og af hverju skipta þær máli fyrir þig? Letjumst yfir grundvallaratriðin.
Hvað þýða tölurnar?
Allir handsjónaukar eru auðkenndir með tveimur tölum (t.d. $A \times B$). Þær standa fyrir tvo gjörólíka en jafn mikilvæga eiginleika:
1. Fyrri talan: Stækkun (Magnification)
Fyrri talan segir til um hversu mörgum sinnum hluturinn stækkar í auganu á þér.
-
Í 8x42 sjónauka stækkar linsan umhverfið 8 sinnum. Hlutur sem er í 800 metra fjarlægð blasir við þér eins og hann sé í aðeins 100 metra fjarlægð.
2. Seinni talan: Þvermál framlinsu (Objective Lens Diameter)
Seinni talan vísar til stærðarinnar á stóru linsunum fremst á sjónaukanum, mælt í millimetrum (t.d. 42 mm eða 50 mm).
-
Því hærri sem þessi tala er, þeim mun stærri er linsan. Stærri linsa virkar eins og stærri gluggi—hún hleypir meira ljósi inn í sjónaukann, sem gefur skarpari og bjartari mynd, sérstaklega þegar skyggnið er lélegt.
Eru meiri stækkun og stærri linsur alltaf betri?
Það er auðvelt að halda að 10x50 sé sjálfkrafa betri en 8x42 af því að tölurnar eru hærri. Svo er lífinu samt ekki farið. Hvor samsetning um sig hefur sína kosti og galla eftir því hvernig veiðar þú stundar.
Kostir og gallar við 8x stækkun (t.d. 8x42)
-
Kostir: Það er mun auðveldara að halda sjónaukanum stöðugum og myndinni kyrri. Sjónsviðið (Field of View) er líka breiðara, sem þýðir að þú sérð stærra svæði í einu og átt auðveldara með að finna dýr á hreyfingu.
-
Hvenær á að nota hann? Fullkominn ef þú ert mikið á gangi, ert að leita að bráð í kjarri eða skógi, eða ert að kíkja fljótt án þess að hafa stuðning fyrir hendurnar.
Kostir og gallar við 10x stækkun (t.d. 10x42 eða 10x50)
-
Kostir: Þú færð mun meiri smáatriði úr mikilli fjarlægð. Þú sérð betur uppbyggingu á hornum eða fjaðrir úr fjarlægð.
-
Gallar: Því meira sem linsan stækkar, þeim mun meira magnast hver minnsta handskjálfta-hreyfing upp. Það getur verið þreytandi að horfa í gegnum hann lengi án þess að styðja sjónaukann við eitthvað (eugen nota þrífót).
-
Hvenær á að nota hann? Frábær á opnum svæðum (eins og á hálendinu eða við sjóinn) þar sem fjarlægðirnar eru gífurlegar og þú getur sest niður og stuðst við bakpoka eða hné til að halda myndinni kyrri.
Hvað með þyngdina? (Af hverju skiptir 50mm máli?)
Gler er þungt. Sjónauki með 50 mm framlinsu hleypir inn ótrúlegu magni af ljósi, sem er fullkomið ef þú ert að gægjast á ref eða gæs í fyrsta morgunskímunni eða í rökkrinu á kvöldin.
Hins vegar vegur 50mm sjónauki talsvert meira en 42mm sjónauki. Ef þú ætlar að ganga marga kílómetra með sjónaukann hangandi um hálsinn gæti 42mm linsa verið mun skynsamlegri málamiðlun á milli þyngdar og ljósnæmis.
Samantekt: Hvernig átt þú að velja?
-
Veldu 8x42 handsjónauka ef þú vilt létt tæki sem auðvelt er að halda kyrru, með breiðu sjónsviði sem hentar vel til alhliða nota á ferðalagi.
-
Veldu 10x42 ef þú vilt meiri stækkun fyrir opið landslag en vilt samt halda sjónaukanum léttum og meðfærilegum.
-
Veldu 10x50 (eða jafnvel 8x56) ef þú ert oftast að skoða í ljósaskiptunum (snemma morguns eða seint á kvöldin) og þarft hámarks ljósmagn, og þyngdin skiptir þig minna máli.